Canh tác cà phê hoang dã – Triển vọng về phục hồi và phát triển sự đa dạng của ngành

Cà phê hoang dã là cà phê mọc tự nhiên, không có hoặc hạn chế sự can thiệp của con người trong quá trình sinh trưởng. Canh tác cà phê hoang dã là phương pháp để quả cà phê phát triển trên những cây cà phê hoang dã trước khi thu hoạch vào các thời điểm thích hợp. Hiện nay, phần lớn cà phê trồng hoang dã là Arabica và Robusta, tại một số khu vực dọc theo Vành đai cà phê như các quốc gia Châu Phi gần xích đạo, Madagascar và một số vùng ở Châu Á. Tuy nhiên, còn có hơn 120 loài cà phê khác, trong đó có nhiều loài không được trồng một cách có chủ đích.

Charles Denison – một nhà di truyền học cà phê đến từ Cultivar ở Nam Phi cho biết, những cây cà phê mọc hoang như Coffea racemosa thường phát triển chậm và hạt nhỏ. Trang trại trồng cà phê hoang dã khá nhỏ nên rất khó để đánh giá một cách nhất quán chất lượng và đặc tính hương vị qua từng năm. Nhưng hương vị của cà phê mọc hoang rất phong phú và đa dạng. Chẳng hạn như racemosa có rất nhiều hương thơm như đinh hương, quế và cam thảo, thậm chí một số nghiên cứu còn cho thấy nó có cả hương vị như bạc hà và nho. Vì trồng theo quy mô nhỏ, năng suất hạn chế nhưng chất lượng cao nên các loại cà phê hoang dã thường có giá rất cao, có thể giúp nông dân tăng thu nhập.

Theo Danh sách đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, khoảng 60% tất cả các loài cà phê được xác định có nguy cơ bị tuyệt chủng. Hơn nữa, biến đổi khí hậu tiếp tục gây ra mối đe dọa đáng kể cho tương lai của ngành cà phê. Đến năm 2050, người ta dự đoán rằng 4 trong số 5 quốc gia sản xuất cà phê hàng đầu (Brazil, Việt Nam, Colombia và Indonesia) bị giảm phần lớn diện tích đất phù hợp để sản xuất cà phê.

Trước tình trạng này, các nhà nghiên cứu cho biết, thông qua việc nghiên cứu cây cà phê hoang dã, họ có thể tạo ra những gốc ghép có thể ghép vào các loài khác. Phần lớn là do cây cà phê hoang dã thường có những đặc điểm bẩm sinh cho phép chúng thích nghi nhiều hơn với những thay đổi của môi trường. Do đó nếu thử nghiệm thành công, thị trường sẽ có các loại cà phê mới với khả năng chống chịu khí hậu tốt hơn. Chẳng hạn như giống stenophylla (được cho là có nguồn gốc từ Tây Phi) có thể cải thiện sự đa dạng di truyền của các giống cà phê arabica.

Jorge Castro là Giám đốc Sản xuất và Bán hàng tại Café Inmaculada ở Colombia cho biết, một số loại cà phê hoang dã rất dễ bị nhiễm sâu bệnh, bởi chúng không được nhân giống có mục đích để kháng bệnh. Ví dụ như Laurina rất dễ bị bệnh gỉ sắt lá cà phê và gây thiệt hại nặng nề cho người trồng. Hay như giống Eugenioides có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn một chút, nhưng quả của nó có thể dễ dàng rơi khỏi cành, đặc biệt là khi có gió lớn. Điều này khiến nông dân có thể mất một lượng cà phê đáng kể, ảnh hưởng tới lợi nhuận. Ngoài ra, năng suất cà phê hoang dã khá thấp, nên dù giá cao nhưng việc trồng chúng thường kém bền vững về mặt kinh tế. Khả năng thương mại của chúng cũng không thể xác định rõ vì người tiêu dùng có thể ưa chuộng sử dụng các hương vị quen thuộc.

Vậy nên để ngành cà phê bền vững trong tương lai, việc trồng cà phê hoang dã phải tăng quy mô sản xuất một cách hợp lý. Các nhà khoa học cần có nhiều nghiên cứu hơn về các loài và giống này, để xác định chất lượng, năng suất và các phương pháp sản xuất tối ưu hoá hiệu suất. Nhà sản xuất cần được trang bị tốt hơn để thực hiện các biện pháp canh tác tốt nhất, bao gồm kỹ thuật thu hoạch và phương pháp chế biến. Ngoài ra, các bên liên quan trong ngành cần đẩy mạnh việc tiếp thị, quảng bá về các loại cà phê hoang dã đến người tiêu dùng, tạo động lực để nông dân phát triển nghề trồng cà phê hoang dã bền vững.

Tình hình biến đổi khí hậu tiếp tục đe dọa tương lai của ngành sản xuất cà phê. Trong khi đó, việc trồng cà phê hoang dã có thể là một con đường để cải thiện tuổi thọ và khả năng phục hồi của cây cà phê. Tuy nhiên để phát triển một cách bền vững, ngành cà phê đòi hỏi nỗ lực nghiên cứu từ các nhà khoa học, hỗ trợ và ủng hộ của toàn bộ chuỗi cung ứng từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng. Nếu bạn muốn thưởng thức những hương vị cà phê đặc sản nguyên bản hãy ghé XLIII Coffee nhé!

Đừng quên theo dõi kênh trải nghiệm của XLIII Coffee để cập nhật các tin tức mới trong ngành cà phê.

Bài viết bạn có thể quan tâm:

– Pour over coffee là gì? Nền tảng và tương lai của pour over trong thời đại mới

– Bộ quy tắc mới của CoE có ý nghĩa gì đối với nhà sản xuất cà phê đặc sản?

– Ngoại hối ảnh hưởng đến giá cà phê như thế nào?